Chaga in koffie: de risico's die niemand noemt

Wat is chaga?

Chaga, wetenschappelijk bekend als Inonotus obliquus, is geen paddenstoel in de klassieke zin. Het is een parasitaire schimmel die als een donkere, korstachtige massa op berkenbomen groeit, vooral in koude klimaten zoals Scandinavië, Rusland en Canada. In Nederland noemen we het de berkenweerschijnzwam.

De zwarte buitenkant van chaga zit vol met melanine, en de binnenkant heeft een oranje-bruine kleur. Het wordt al eeuwenlang gebruikt in de traditionele Russische en Scandinavische volksgeneeskunde, waar het gedronken werd als thee. In de moderne wellnesswereld is chaga vooral bekend geworden als ingrediënt in paddenstoelenkoffie.

Waarom chaga populair is

Chaga staat bekend om zijn hoge gehalte aan antioxidanten. Sommige bronnen claimen dat chaga een van de hoogste ORAC-waardes heeft van alle voedingsmiddelen, wat betekent dat het in theorie effectief is tegen oxidatieve stress. Daarnaast zou chaga het immuunsysteem ondersteunen en ontstekingsremmend werken.

Deze claims zijn gebaseerd op laboratoriumonderzoek en dierstudies. Bij mensen is het wetenschappelijk bewijs beperkt, en de gezondheidsclaims die fabrikanten maken zijn in Europa niet officieel goedgekeurd. Dat betekent niet dat chaga geen effect heeft, maar wel dat de grote beloftes met een korrel zout genomen moeten worden.

Het oxalaatprobleem

En hier komen we bij de kern van dit artikel. Chaga bevat extreem hoge concentraties oxalaat, ook wel oxaalzuur genoemd. Eén analyse vond 14,2 gram oxalaat per 100 gram chaga, wat vele malen hoger is dan de meeste andere voedingsmiddelen.

Oxalaat is op zich niet gevaarlijk. Het komt voor in veel gezonde voedingsmiddelen zoals spinazie, rabarber en noten. Het probleem ontstaat wanneer je te veel oxalaat binnenkrijgt: het bindt zich aan calcium in je lichaam en vormt calciumoxalaatkristallen. Deze kristallen kunnen zich ophopen in je nieren en leiden tot nierstenen of, in ernstige gevallen, nierschade.

Wat is oxalaatnefropathie?

Oxalaatnefropathie is nierschade veroorzaakt door ophoping van calciumoxalaatkristallen in de niertubuli. Dit kan leiden tot acute nierschade en, bij langdurige blootstelling, tot chronische nierziekte of zelfs nierfalen.

Gedocumenteerde gevallen

Dit is geen theoretisch risico. Er zijn meerdere medische casussen gepubliceerd van mensen die ernstige nierproblemen ontwikkelden na langdurig chagagebruik.

Een 72-jarige Japanse vrouw die dagelijks 4 tot 5 theelepels chagapoeder nam gedurende zes maanden voor haar leverkanker, ontwikkelde nierfalen en moest aan de dialyse. Een 69-jarige man die drie maanden lang 10 tot 15 gram chagapoeder per dag gebruikte, ontwikkelde acute nierschade met calciumoxalaatkristallen in zijn niertubuli. En een 49-jarige Koreaanse man ontwikkelde eindstadium nierfalen na langdurig chagagebruik, waarbij nierbiopsie chronische ontsteking met oxalaatkristallen aantoonde.

Wat deze gevallen gemeen hebben is overmatig gebruik: grote hoeveelheden chaga, gedurende lange tijd, vaak in combinatie met andere factoren. Maar het laat wel zien dat de risico's reëel zijn.

Wie moet chaga vermijden?

Op basis van het wetenschappelijk bewijs zijn er duidelijke groepen die chaga beter kunnen mijden of in ieder geval eerst met een arts moeten overleggen.

Mensen die eerder nierstenen hebben gehad, lopen verhoogd risico. Als je ooit een niersteen hebt gehad, is de kans groot dat je aanleg hebt voor het vormen van calciumoxalaatkristallen. Chaga kan dit risico aanzienlijk vergroten.

Mensen met bestaande nierproblemen moeten extra voorzichtig zijn. Als je nierfunctie al verminderd is, heb je minder capaciteit om oxalaten uit te scheiden, waardoor ze zich sneller ophopen.

Mensen die bloedverdunners gebruiken moeten ook opletten, omdat chaga de bloedstolling kan remmen. Ditzelfde geldt voor mensen met diabetes, aangezien chaga de bloedsuikerspiegel kan beïnvloeden.

Zwangere en borstvoedende vrouwen wordt aangeraden chaga te vermijden totdat er meer onderzoek is naar de veiligheid.

Praktisch advies

Als je chaga wilt proberen en geen van bovenstaande risicofactoren hebt, beperk je dan tot maximaal twee kopjes chagatee of paddenstoelenkoffie met chaga per dag. Stop minstens twee weken voor een geplande operatie. En drink voldoende water, want goede hydratatie helpt je nieren om oxalaten uit te scheiden.

Chaga in paddenstoelenkoffie

De meeste paddenstoelenkoffies bevatten een mengsel van verschillende paddenstoelen, waaronder vaak chaga. De hoeveelheid chaga per portie varieert sterk per merk, en veel merken vermelden niet precies hoeveel van elk ingrediënt erin zit.

Dit maakt het lastig om in te schatten hoeveel oxalaat je binnenkrijgt. Als je meerdere koppen paddenstoelenkoffie per dag drinkt, kan dit oplopen. Combineer je dit met andere oxalaatrijke voedingsmiddelen zoals spinazie, chocolade of noten, dan stijgt je totale oxalaatinname verder.

Als je specifiek geïnteresseerd bent in de cognitieve voordelen van paddenstoelenkoffie, overweeg dan een product met alleen lion's mane. Deze paddenstoel heeft vergelijkbare vermeende voordelen voor focus en concentratie, maar zonder het oxalaatrisico van chaga.

De nuance

Dit artikel is geen oproep om chaga volledig te vermijden. Voor de meeste gezonde mensen die af en toe een kopje paddenstoelenkoffie drinken, zijn er waarschijnlijk geen problemen. Oxalaten zitten in veel voedingsmiddelen, en ons lichaam kan er normaal gesproken prima mee omgaan.

Het probleem ontstaat bij overmatig gebruik, bij mensen met risicofactoren, of bij combinatie met andere oxalaatrijke voedingsmiddelen. De gevallen van ernstige nierschade betroffen mensen die grote hoeveelheden chaga namen, vaak in een poging om gezondheidsproblemen te behandelen.

De boodschap is simpel: wees je bewust van de risico's, gebruik chaga met mate, en vermijd het als je tot een risicogroep behoort. En als je twijfelt, overleg dan met je huisarts voordat je begint.

Alternatieven zonder oxalaatrisico

Als je geïnteresseerd bent in paddenstoelenkoffie maar het oxalaatrisico wilt vermijden, zijn er alternatieven. Lion's mane en cordyceps bevatten veel minder oxalaat dan chaga en worden niet in verband gebracht met nierproblemen. Reishi zit ergens tussenin maar wordt ook niet specifiek geassocieerd met oxalaatnefropathie.

Kijk bij het kiezen van een paddenstoelenkoffie naar de ingrediëntenlijst. Sommige merken bieden producten aan met alleen lion's mane of alleen cordyceps, zonder chaga. Dit geeft je de mogelijke voordelen van paddenstoelenkoffie zonder het specifieke risico dat aan chaga verbonden is.