Ontkalken: waarom, hoe vaak en hoe doe je het?

Waarom ontkalken?

Kraanwater bevat mineralen, waaronder calcium en magnesium. Wanneer water wordt verhit, slaan deze mineralen neer als kalkaanslag. In een koffiemachine gebeurt dit in de boiler, leidingen en het verwarmingselement.

Kalkaanslag heeft meerdere negatieve effecten:

• Langzamere opwarming: Kalk isoleert het verwarmingselement, waardoor het langer duurt om de juiste temperatuur te bereiken.
• Lagere temperatuur: Ernstige kalkaanslag kan voorkomen dat het water de ideale zettemperatuur haalt.
• Verstopte leidingen: Kalk vernauwt de waterdoorgang, wat de druk en doorstroming beïnvloedt.
• Slechte smaak: Kalk geeft koffie een vlakke, minerale smaak.
• Defecten: Op termijn kan kalk onderdelen beschadigen of de machine volledig verstoppen.

Hoe vaak ontkalken?

De frequentie hangt af van twee factoren: de hardheid van je water en hoe vaak je de machine gebruikt.

Waterhardheid

Nederlands kraanwater varieert van zacht tot hard, afhankelijk van je regio. In gebieden met hard water (veel kalk) moet je vaker ontkalken.

Je kunt de waterhardheid in je regio opzoeken op de website van je waterleidingbedrijf, of meten met teststrips uit de drogisterij.

Gebruiksfrequentie

Hoe meer koffie je zet, hoe sneller kalk zich opbouwt. Bij dagelijks gebruik van een volautomaat ontkalkt je vaker dan bij wekelijks gebruik van een moka pot.

Signalen dat je moet ontkalken

• Machine maakt meer geluid dan normaal
• Koffie komt trager door
• Watertemperatuur voelt lager
• Smaak is vlakker of mineraler
• Ontkalklampje brandt (bij machines met indicator)

Ontkalkingsmiddelen

Er zijn verschillende opties voor het ontkalken:

Citroenzuur

Natuurlijk, goedkoop en effectief. Los 20-30 gram citroenzuurpoeder op per liter water. Verkrijgbaar bij de drogist of supermarkt.

Voordelen: Biologisch afbreekbaar, geen sterke geur, veilig voor de meeste machines. Nadelen: Kan rubber afdichtingen op termijn aantasten bij overmatig gebruik.

Merkontkalkers

Speciaal geformuleerd voor specifieke machines. Fabrikanten als De'Longhi, Philips en Jura verkopen eigen ontkalkers.

Voordelen: Getest op de machine, vaak met beschermende additieven voor interne onderdelen. Nadelen: Duurder dan generieke opties.

Azijn

Werkt maar wordt afgeraden voor koffiemachines. De sterke geur blijft hangen en kan rubber onderdelen beschadigen.

Advies: Gebruik geen azijn in koffiemachines.

Ontkalkingstabletten

Gemakkelijk te doseren en speciaal voor koffiemachines. Beschikbaar van diverse merken.

Hoe ontkalk je een espressomachine?

Pistonmachine / halfautomaat

1. Verwijder het waterfilter uit het reservoir (indien aanwezig).
2. Vul het reservoir met ontkalkingsoplossing volgens de instructies.
3. Laat het verwarmingselement opwarmen.
4. Laat circa 1/3 van de oplossing door de zetgroep lopen.
5. Laat 1/3 door de stoomstaaf lopen.
6. Laat de machine 15-20 minuten staan (oplossing werkt in op de kalk).
7. Laat de rest van de oplossing doorlopen.
8. Spoel minimaal 2 keer met schoon water door beide uitlopen.
9. Plaats het waterfilter terug.

Volautomaat

De meeste volautomaten hebben een ingebouwd ontkalkprogramma:

1. Ga naar het onderhoudsmenu en selecteer 'ontkalken'.
2. Vul het reservoir met ontkalkingsoplossing.
3. Plaats een opvangbak onder de uitloop.
4. Start het programma en volg de instructies op het scherm.
5. Het programma wisselt automatisch tussen doorlopen en wachten.
6. Spoel af met schoon water wanneer gevraagd.

Raadpleeg de handleiding van je machine voor specifieke instructies.

Ontkalken bij andere apparaten

Moka pot

Moka pots bouwen minder kalk op omdat het water niet continu circuleert, maar kunnen toch baat hebben bij af en toe ontkalken:

1. Vul de onderste kamer met water en een eetlepel citroenzuur.
2. Zet de moka pot in elkaar maar zonder koffie.
3. Verwarm tot het water door de pot is gelopen.
4. Laat afkoelen en spoel grondig.

Waterkoker

Ontkalk je waterkoker regelmatig, want hard water beïnvloedt ook je handmatige zetmethodes.

Preventie: waterfilters en zacht water

Voorkomen is beter dan genezen. Overweeg deze opties:

Waterfilters

Veel machines hebben optionele waterfilters die kalk en chloor verminderen. Dit vertraagt kalkopbouw en kan de smaak verbeteren. Vervang filters volgens de instructies (meestal elke 2-3 maanden).

Gefilterd water

Kan of britta-filter water is zachter dan kraanwater. Dit vermindert kalkopbouw maar elimineert het niet volledig.

Lees meer over water

Water heeft grote invloed op je koffie. Lees ons artikel over waterhardheid en smaak voor meer informatie.

Veelgemaakte fouten

Te lang wachten: Ernstige kalkaanslag is moeilijker te verwijderen en kan permanente schade veroorzaken.

Verkeerde middelen gebruiken: Azijn of te sterke zuren kunnen onderdelen beschadigen.

Niet goed naspoelen: Restanten ontkalkingsmiddel geven een vieze smaak en kunnen schadelijk zijn.

Filter vergeten te verwijderen: Waterfilters moeten eruit tijdens het ontkalken, anders absorbeert het filter de ontkalker.

Conclusie

Ontkalken is essentieel onderhoud dat de levensduur van je machine verlengt en de kwaliteit van je koffie behoudt. Maak er een gewoonte van, afgestemd op je waterhardheid en gebruik.

Wil je meer weten over machineonderhoud? Lees ook ons artikel over het schoonmaken van je machine of bekijk tips voor de perfecte espresso.