Latte art voor beginners: zo maak je je eerste hartje

Wat is latte art?

Latte art is de kunst van het schenken van gestoomde melk in espresso op zo'n manier dat er een patroon ontstaat. De bekendste patronen zijn het hartje, de rozet (ook wel fern of bladmotief genoemd) en de tulp. Professionele baristas maken ook complexere ontwerpen, maar die vereisen jarenlange oefening.

Het principe is simpel: de crema van de espresso drijft op de koffie, en de witte melk contrasteert daarmee. Door de manier waarop je schenkt en beweegt, ontstaat het patroon. Maar voordat je ook maar aan schenken kunt denken, moet je eerst de perfecte melk leren maken.

Wat heb je nodig?

Om latte art te maken heb je een aantal dingen nodig. Een espressomachine met stoomfunctie is essentieel: zonder stoom kun je geen microfoam maken. De meeste pistonmachines en semi-automatische machines hebben een stoomwand, al varieert de kwaliteit behoorlijk.

Daarnaast heb je een melkkan nodig, ook wel pitcher genoemd. Voor beginners is een kan van 350 ml ideaal: groot genoeg voor een cappuccino, maar niet zo groot dat je de controle verliest. Kies een kan met een puntige tuit, want die maakt het schenken van patronen veel makkelijker.

Voor de melk zelf geldt: gebruik volle melk, en zorg dat die koud is uit de koelkast. Het hogere vetgehalte van volle melk zorgt voor romiger, stabieler schuim. Halfvolle melk kan ook, maar het resultaat is minder luxueus.

Tip voor beginners

Begin met een kannetje van 350 ml en volle melk. Dit geeft je de beste kans op succes. Pas als je de techniek onder de knie hebt, kun je experimenteren met andere melksoorten of grotere hoeveelheden.

Melk stomen: de twee fases

Het stomen van melk bestaat uit twee fases die je achter elkaar uitvoert: stretchen en spinnen. Het begrijpen van deze twee fases is cruciaal voor goede latte art.

De eerste fase is stretchen, ook wel aereren genoemd. Hierbij houd je de stoomtip net onder het melkoppervlak, zodat je een zacht sissend geluid hoort. Dit geluid betekent dat er kleine luchtbelletjes in de melk worden gebracht. Het stretchen duurt maar kort, ongeveer vijf seconden. Stop zodra de melk merkbaar in volume is toegenomen.

De tweede fase is spinnen. Nu dompel je de stoomtip iets dieper in de melk, zodat er een draaikolk ontstaat. Je hoort geen sissend geluid meer, alleen het zachte geluid van ronddraaiende melk. Dit spinnen verdeelt de luchtbelletjes gelijkmatig door de melk en zorgt voor die romige microfoam-textuur.

De ideale eindtemperatuur is rond de 60 graden Celsius. Als de melkkan te heet wordt om vast te houden, ben je daar. Oververhitte melk smaakt verbrand en schuimt niet meer goed.

De perfecte microfoam herkennen

Goed gestoomde melk ziet eruit als natte verf: glanzend, romig, zonder zichtbare grote bubbels. Als je de kan een beetje kantelt, moet de melk soepel meestromen. De textuur moet hetzelfde zijn van boven tot onder.

Als je grote bubbels ziet, heb je te lang of te agressief gestretchd. Als de melk te dun is en niet wil schuimen, heb je waarschijnlijk te diep gestretchd of de fase overgeslagen. In beide gevallen: gooi weg en begin opnieuw. Oefenen met verkeerde melk leert je niks.

Na het stomen tik je de kan een paar keer op het aanrecht om eventuele grotere bubbels te laten ontsnappen, en draai je de kan rond om de melk te mengen. Dit moet snel gebeuren, want de melk begint meteen te scheiden zodra je stopt met stomen.

Veelgemaakte fout

Veel beginners stomen te lang in de stretch-fase. Het resultaat is droog, stijf schuim dat niet wil vloeien. Vijf seconden voelt kort, maar het is genoeg. Minder is hier echt meer.

Schenken: de basistechniek

Nu komt het spannende deel. Houd je kop schuin, ongeveer 45 graden. Begin met schenken op zo'n 10 centimeter boven het oppervlak, in het midden van de kop. Deze hoogte zorgt ervoor dat de melk door de crema heen zakt en zich mengt met de koffie.

Pas als de kop voor tweederde gevuld is, komt het echte werk. Laat de tuit van de kan zakken tot vlak boven het oppervlak, en verhoog je schenksnelheid. Nu begint de witte melk op de crema te drijven in plaats van eronder te verdwijnen. Dit is het moment waarop je je patroon maakt.

Voor een simpel hartje: schenk een witte cirkel in het midden en trek dan snel door het midden naar de andere kant van de kop. De punt van je beweging trekt het hart in vorm.

Het hartje: stap voor stap

Dit is het makkelijkste patroon en de ideale eerste stap. Volg deze stappen precies.

Maak je espresso en stoom je melk. Houd de kop in een hoek van 45 graden in je niet-dominante hand. Begin te schenken vanuit zo'n 10 centimeter hoogte, gericht op het midden. Blijf rustig en constant schenken terwijl de kop vult.

Bij tweederde vol: laat de kan zakken tot de tuit bijna het oppervlak raakt. Verhoog je schenksnelheid. Je ziet nu een witte cirkel verschijnen op de crema. Laat die cirkel groeien tot hij bijna de randen raakt.

Om af te maken: trek in één vloeiende beweging door het midden van de cirkel naar de overkant van de kop, terwijl je de kan iets omhoog brengt. Dit creëert de punt van het hart en trekt de cirkel in de herkenbare hartvorm.

Veelgemaakte fouten

De meeste beginners schenken te langzaam. Als je aarzelend schenkt, scheidt de melk in de kan en krijg je een ongelijke mix van dunne melk en droog schuim. Schenk met overtuiging, ook al voelt dat in het begin onwennig.

Een andere klassieke fout is de kan te vroeg laten zakken. Als je begint met een lage kan, zakt de melk niet door de crema en krijg je een witte plas in plaats van een geïntegreerd patroon. Bouw eerst de basis op hoog, dan pas laag voor het patroon.

Te veel melk stomen is ook een valkuil. Een cappuccino heeft niet zoveel melk nodig als je denkt. Begin met net iets meer dan je nodig hebt, zodat je kunt oefenen met de kan vol te houden tot het einde.

Oefenen zonder verspilling

Melk en koffie zijn niet goedkoop, en eindeloos oefenen wordt duur. Gelukkig kun je de schenktechniek oefenen met water en een druppeltje afwasmiddel. De zeep bootst de viscositeit van microfoam na.

Schenk dit in een kop met een laagje oploskoffie of zwarte thee. Het is geen perfecte simulatie, maar het helpt je de bewegingen aan te leren zonder elke dag liters melk te verspillen. Zodra de beweging natuurlijk aanvoelt, schakel je over naar echte melk.

Geduld is de sleutel

Latte art is een vaardigheid, en vaardigheden kosten tijd. Professionele baristas oefenen maanden voordat hun patronen consistent zijn. Verwacht niet dat je eerste pogingen Instagram-waardig zijn.

Het goede nieuws is dat zelfs mislukte latte art nog steeds heerlijke koffie oplevert. Elk kopje is oefening, en met de tijd worden je hartjes mooier en je rozetten symmetrischer. Het belangrijkste is blijven proberen en plezier houden in het proces.